ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΓΙΑ ΤΑ ΝΑΡΚΩΤΙΚΑ ΚΑΙ ΟΧΙ ΚΑΤΑ ΤΩΝ ΝΑΡΚΩΤΙΚΩΝ…

(γιατί κε Υπουργέ καλά είναι τα «ρωμαλέα φοιτητικά κινήματα» όμως  εδώ χρειάζεται ένα «ρωμαλέο κίνημα ανθρωπιάς, σεβασμού του διαφορετικού, ευαισθησίας, και κοινής λογικής»)

Της Φωτεινής Λεομπίλλα*

Η 26η Ιουνίου καθιερώθηκε ως «Παγκόσμια Ημέρα κατά των Ναρκωτικών και της Παράνομης Διακίνησής τους» στις 7 Δεκεμβρίου 1987 από τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, κυρίως για να ευαισθητοποιήσει την παγκόσμια κοινή γνώμη για τις επιπτώσεις από τη χρήση των ναρκωτικών και της παράνομης διακίνησής τους.

Μετά λοιπόν από 30 χρόνια, νομίζω πως πια είναι καιρός να μετονομαστεί σε «Παγκόσμια Ημέρα για τα ναρκωτικά» έτσι ώστε, έστω και σε συμβολικό επίπεδο, να δείξει τη διάθεση όλων όσων ασχολούνται με θέματα παράνομων ουσιών, εξαρτήσεων, χρηστών κλπ να υιοθετήσουν μια άλλη προσέγγιση, λιγότερο κατασταλτατική και απαγορευτική και περισσότερο υποστηρικτική και συμβατή με τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Στο πλαίσιο αυτό και με αφορμή τη φετινή επέτειο, θέλησα να μοιραστώ μαζί σας κάποιες σκέψεις κι αγωνίες μου, ευελπιστώντας ότι κάτι τέτοιο θα αποτελούσε ένα πρόσφορο τρόπο, προκειμένου κάποιοι να ενημερωθούν, κάποιοι άλλοι να ευαισθητοποιηθούν, κάποιοι ακόμα και να κινητοποιηθούν, όλοι, όμως, μα όλοι, να θυμούνται και τις υπόλοιπες 364 μέρες του χρόνου, ότι υπάρχουν γύρω μας συνάνθρωποί μας που «γκρεμίστηκαν», «έχασαν το δρόμο τους», «εγκλωβίστηκαν», αλλά με την κατάλληλη βοήθεια και στήριξη μπορούν, αρκετοί από αυτούς, να απελευθερωθούν, να σταθούν και πάλι στα πόδια τους, να βρουν το δρόμο τους, αλλά και ότι όσοι δεν θα τα καταφέρουν, είτε γιατί δεν μπορούν είτε γιατί απλά δεν θέλουν, δικαιούνται να τους φερόμαστε σαν ανθρώπους κι όχι σαν «σκουπίδια».

Ο λόγος, λοιπόν, για τη χρήση ουσιών και τους χρήστες. Είναι κοινά αποδεκτό ότι το πρόβλημα της χρήσης ουσιών έχει οξυνθεί σημαντικά, λόγω της κρίσης, όχι μόνο της οικονομικής, αλλά και γενικότερα της κρίσης αξιών που αντιμετωπίζει η σημερινή ελληνική κοινωνία, η οποία πλήττει τη συνοχή της, περιορίζοντας ταυτόχρονα τα αντανακλαστικά της ελληνικής οικογένειας, εξαιτίας της ανεργίας και της φτώχειας. Μοιάζει, λοιπόν, να είναι κάτι περισσότερο από επιτακτική ανάγκη ν’ αντιμετωπιστεί μέσα από την συνεργασία και την συμπληρωματικότητα των αρμοδίων φορέων, που ασχολούνται με την ουσιοεξάρτηση και τη θεραπεία της (πχ. ΚΕΘΕΑ, ΟΚΑΝΑ, 18&ΑΝΩ) ενώ η Πολιτεία έχει υποχρέωση να σταθεί στο πλευρό των φορέων αυτών έμπρακτα κι όχι με επετειακά ευχολόγια.

Η εφαρμογή πολιτικών βασισμένων στην έγκυρη επιστημονική γνώση, στη διεθνή εμπειρία και πρακτική, αξιοποιώντας την εμπειρία όλων όσων ασχολούνται μ’ αυτά τα θέματα (φορείς, εξειδικευμένα στελέχη, απεξαρτημένους πρώην χρήστες, κοινωνία πολιτών κλπ), τα οποία ταυτόχρονα θα «συνοδεύονται» από την απαιτούμενη ευαισθησία και όραμα, αποτελεί μονόδρομο, αν πραγματικά θέλουμε να κάνουμε κάτι για το θέμα αυτό. Αλλιώς, κάθε χρόνο τέτοια μέρα θα μαζευόμαστε, θα κάνουμε κάποιες εκδηλώσεις, θα γράφουμε και μερικούς «δεκάρικους» και από αποτελεσματικότητα μηδέν.

Οι χρήστες θα συνεχίσουν ν’ αυξάνονται, ολοένα και περισσότεροι νέοι άνθρωποι θα «πειραματίζονται» και θα «απαντάνε» στη κρίση, στην ανεργία, στη περιθωριοποίηση, στο ψαλίδισμα των ελπίδων τους, κάνοντας χρήση παλιών και νέων ιδιαίτερα επικίνδυνων ουσιών, νόμιμων και παράνομων, θα «στριμώχνονται» στις λίστες του ΟΚΑΝΑ, θα στοιβάζονται στις φυλακές, θα περιφέρονται σαν φαντάσματα στη Γερανίου, στη Κεραμεικού, στην Ιάσωνος, θα εκδίδονται για ένα βάρεμα στη Σονιέρου, στη Βάθη, στη Κουμουνδούρου, στο Πεδίο. Οι νύχτες θα τους βρίσκουν άστεγους σε καβάντζες, μισογκρεμισμένα σπίτια, πεζόδρομους, χαρτόκουτες, εγκαταλελειμμένα αυτοκίνητα, παγκάκια. Να τονιστεί εδώ, ότι η έλλειψη στέγης για τους χρήστες (οι άστεγοι χρήστες συνεχώς αυξάνονται), αναδύθηκε ως ιδιαίτερα επιβαρυντικός παράγοντας για να μολυνθεί κάποιος από τον ιό του HIV, σύμφωνα με συμπεράσματα από την έρευνα που πραγματοποίησε το πρόγραμμα «Αριστοτέλης» στην Αθήνα τα έτη 2012 και 2013. Οι αρρώστιες θα συνεχίσουν να τους θερίζουν. AIDS, ηπατίτιδες (κυρίως C), φυματίωση, θρομβώσεις (οι χρήστες με κινητικά προβλήματα και αναπηρίες στα κάτω άκρα είναι συχνό φαινόμενο), καθώς και κάθε είδους λοιμώξεις είναι και θα είναι στην «ημερήσια διάταξη» των χρηστών. Θα συνεχίσουν να πεθαίνουν από overdose γιατί κάποιοι δεν έχουν φροντίσει να λάβουν εκείνα τα μέτρα και να υιοθετήσουν καλές πρακτικές μείωσης της βλάβης, όπως τη διανομή, εκτός του ενέσιμου υλικού, και «kits» ναλοξόνης*

Όλα τα παραπάνω αποτελούν μια πρόκληση για όσους πραγματικά θέλουν έμπρακτα να κάνουν κάτι για να αντιμετωπίσουν και να επιλύσουν αυτά τα προβλήματα. Υπό αυτές τις συνθήκες δεν μπορούμε να επιτρέψουμε να κερδίζουν έδαφος πολιτικές που θέλουν να αποδυναμώσουν τους φορείς που ασχολούνται με τη ουσιοεξάρτηση στην Ελλάδα. Τουναντίον! Σήμερα, περισσότερο από ποτέ, απαιτείται εθνικός σχεδιασμός, νέα στρατηγική και ενίσχυση των φορέων πρόληψης και απεξάρτησης, με στόχο τον περιορισμό της εξάπλωσης της χρήσης και την αντιμετώπιση του προβλήματος που ολοένα οξύνεται. Όσο οι οργανισμοί απεξάρτησης και κοινωνικής επανένταξης αποδυναμώνονται, τόσο αυξάνεται το κοινωνικό κι οικονομικό κόστος για τους πολίτες. Σήμερα, περισσότερο από ποτέ, οι φορείς θεραπείας χρειάζονται ενίσχυση, ώστε να κρατηθεί ζωντανό το δικαίωμα κι η ελπίδα των ανθρώπων ν’ αλλάξουν ζωή. Είναι απαραίτητο όλοι μας να κατανοήσουμε και με κάθε τρόπο να διαφυλάξουμε το δικαίωμα και την πρόσβαση των εξαρτημένων στη θεραπεία (σε φορέα της επιλογής τους) και την κοινωνική επανένταξη, πέρα από στερεότυπα κι αποκλεισμούς.

Τέλος, μιας και είναι επίκαιρο, με αφορμή σχετικές δηλώσεις του Υπουργού Παιδείας για το Αριστοτέλειο, αξιότιμε κε Υπουργέ καλά είναι τα «ρωμαλέα φοιτητικά κινήματα» όμως  εδώ χρειάζεται ένα «ρωμαλέο κίνημα ανθρωπιάς, σεβασμού του διαφορετικού, ευαισθησίας, και κοινής λογικής» γιατί το πρόβλημα με τους χρήστες δε λύνεται με αστυνόμευση η περιφρούρηση του χώρου (απλά οι χρήστες θα μετακινηθούν κάποια μέτρα παραδίπλα). Και σε αυτό το κίνημα κύριοι της Κυβέρνησης είστε τραγικά απόντες. Ρωτήστε τους συνάδελφούς σας, αρμόδιους υπουργούς, τι γίνεται με  τους χώρους εποπτευόμενης χρήσης. Ας  τους ρωτήσει για τον «Οδυσσέα», για το εθνικό σχέδιο δράσης για τα ναρκωτικά που αραχνιάζει σε κάποιο συρτάρι ή για το θεσμό του εθνικού συντονιστή που δυστυχώς θυμάται το ρόλο του κάθε 26 Ιούνη λόγω της ..ημέρας.

Εμείς στο Ποτάμι, θα συνεχίσουμε να αγωνιζόμαστε όσο και όπως μπορούμε προκειμένου να υπάρξει κάποια στιγμή που οι ουσιοεξαρτημένοι θα μπορούν να απολαμβάνουν τα ίδια δικαιώματα με όλους, θα αντιμετωπίζονται ως ισότιμοι πολίτες και όχι ως «καϋμένα παιδιά» στη καλύτερη των περιπτώσεων και «εγκληματίες» στη χειρότερη. Προκειμένου να υπάρξει η στιγμή που οι φορείς χάραξης πολιτικής και οι λήπτες αποφάσεων θα δώσουν το λόγο και θα ακούσουν τη φωνή των ίδιων των χρηστών και δεν θα αποφασίζουν γι αυτούς χωρίς αυτούς.

Ας γίνει λοιπόν η σημερινή επέτειος η αφορμή προκειμένου να δούμε να διαμορφώνεται μια κοινωνία πιο ευαίσθητη, πιο δίκαιη. μια κοινωνία που απλώνει το χέρι σ’ αυτόν που τώρα υποφέρει και μια κοινωνία που θέλει, ξέρει και μπορεί να δίνει, σ’ αυτούς που το χρειάζονται, «δεύτερες ευκαιρίες».

*Ήδη από το ’90 η ναλοξόνη χρησιμοποιείται ως μέτρο μείωσης της βλάβης για τους χρήστες οπιοειδών, με πρόβλεψη και για κατ’ οίκον χρήση. Το 2014 ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) εξέδωσε μάλιστα σχετικές κατευθυντήριες οδηγίες, χαρακτηρίζοντας τη ναλοξόνη ως «ουσιώδες φάρμακο». Αν και παραδοσιακά η ναλοξόνη διατίθεται σε ενέσιμη μορφή, πλέον κυκλοφορούν και μη ενέσιμα σκευάσματα του φαρμάκου. Στην Ευρώπη, τα kit ναλοξόνης για κατ’ οίκον χρήση δίνονται στη Δανία, τη Γερμανία, την Εσθονία, την Ιρλανδία, την Ιταλία, τη Βρετανία (Αγγλία) και τη Νορβηγία, καθώς επίσης και σε μεμονωμένες περιοχές της Ισπανίας (Καταλονία) και της Βρετανίας (Σκοτία και Ουαλία). Σημαντικός αριθμός άλλων Ευρωπαϊκών χωρών εξετάζουν επίσης την πρακτική αυτή, με την προσθήκη της στις παρεμβάσεις για την πρόληψη των θανάτων που σχετίζονται με τα ναρκωτικά.

*Η Φωτεινή Λεομπίλλα είναι Κοινωνιολόγος με μεταπτυχιακό στον Κοινωνικό αποκλεισμό και Σύμβουλος Απεξάρτησης. Εργάζεται στον Δήμο Αθηναίων και ζει στη Νίκαια. Είναι μέλος του ΣΑΑΣ, επικεφαλής του Τομέα Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στο Ποτάμι και μέλος της Εθνικής Επιτροπής για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου. Υπήρξε υποψήφια ευρωβουλευτής και βουλευτής με το Ποτάμι.