Κάστρο της Άρλας ή Κάστρο της Φώσταινας: Το πιο καλοδιατηρημένο μεσαιωνικό κάστρο της Αχαΐας

Ένα κάστρο – πύργος στην Δυτική Αχαία. Ο λόγος για το Αιγυπτόκαστρο ή Γυφτόκαστρο ή Κάστρο της Άρλας ή Κάστρο της Φώσταινας. Σχετίζεται με την ίδρυση δύο χωριών της Άρλας και Φώσταινας, ενώ διοικητικά σήμερα ανήκει σε άλλο χωριό, τον Φλόκα.
Βρίσκεται χτισμένο σε κορυφή χαμηλού λόφου, στην σημερινή θέση ποταμιά, στα όρια της πρώην κοινότητας Φλόκα, όπου υπάρχει και μικρός οικισμός, τα σημερινά Ζησιμαίικα. Δίπλα περνάει η δημοσία οδός προς Σαντομέρι. Θεωρείται το πιο καλοδιατηρημένο μεσαιωνικό κάστρο της Αχαΐας. Διασώζονται τα τείχη του και ερείπια κτιρίων και δεξαμενών στο εσωτερικό του.
Κατασκευάστηκε το 13ο αιώνα, πιθανότατα από τον Γκυ ντε Λα Τρεμουάιγ ή κάποιον από τους Αλλεμάνους. Αναφέρεται σαν Κάστρο της Άρλας, επειδή η Άρλα είναι το κοντινότερο, ίσως και παλαιότερο, χωριό, αλλά σχετίζεται και με την ίδρυση της Φώσταινας. Σύμφωνα με την παράδοση η ανέγερση του κάστρου ήταν η αιτία να χτιστεί και η Φώσταινα. Διοικητικά ανήκε στην Βαρωνία της Χαλανδρίτσας, ήταν μεσαιωνικό κρατίδιο υποτελές στο Πριγκιπάτο της Αχαΐας που ιδρύθηκε από τον Γουλιέλμο Β’ Βιλλαρδουίνο. Πρωτεύουσα της Βαρωνίας ήταν η μεγαλύτερη κώμη του φέουδου η Χαλανδρίτσα όπου πήρε και το όνομα της.

Σύμφωνα με το Αραγωνικό χρονικό δεν ήταν στις πρώτες βαρωνίες στις οποίες μοιράστηκε η Πελοπόννησος το 1209. Ο Γουλιέλμος ετοιμαζόταν να εκστρατεύσει κατά της Πελαγονίας, όταν ήρθε στην Πελοπόννησο ο Βουργουνδός ιππότης Γκυ ντε Λα Τρεμουάιγ, Τρεμουλάς στην Ελληνική βιβλιογραφία, (Guy de la Trémoille), επίτροπος του Βασιλιά της Σικελίας. Ο Γουλιέλμος θέλοντας να τον κάνει να τον ακολουθήσει στην εκστρατεία αγόρασε από τον Βαρώνο της Πάτρας 8 τιμάρια δίνοντας τα στον Τρεμουλά σαν φέουδο και τον τίτλο του Βαρώνου. Το Ελληνικό και Γαλλικό χρονικό αναφέρουν άλλη εκδοχή ότι δόθηκε το 1209 στον Ρομπέρτο ή Οδεβέρτο ντε Λα Τρεμουάιγ (Robert de la Trémoille).

Μετά τον θάνατο του Γκυ το 1286 ή το 1288 η βαρωνία πέρασε στην κόρη του που παντρεύτηκε τον Γεώργιο Γκίζι (Giorgio Ghisi). Διάδοχος αυτού ήταν οι κόρες του που μοιράστηκαν την βαρωνία, η μία παντρεύτηκε τον Μαρτίνο Ζακαρία και η άλλη τον Πέτρο νταλε Κάρτσερι.
Το 1311 η βαρωνία πωλήθηκε από τον Αϋμών ντε λα Ρενς στην Γενοβέζικη οικογένεια Ζαχαρία ηγεμόνων της Χίου με πρώτο βαρώνο τον Κεντυρίωνα Α΄ (Centurione Zaccaria). Ο Αϋμών αναφέρεται βαρώνος της Χαλανδρίτσας μαζί με τον αδελφό του Όθωνα, ο οποίος όμως πέθανε νωρίτερα και κληρονόμησε όλη τη βαρωνία, την είχαν πάρει από τον Νικόλαο ντε Τρεμουίγ, που επειδή έγινε Έλληνας του αφαιρέθηκε το φέουδο. Μετά από τον Κενταυρίωνα ήταν ο Ανδρόνικος Ασάνης βαρώνος Χαλανδρίτσας και έπειτα και της Αρκαδιάς με γάμο. Τελευταίος βαρώνος ήταν ο Κεντυρίων Β΄ (Centurione Zaccaria) που έχασε τη Βαρωνία από τους Παλαιολόγους, αλλά διατήρησε τον τίτλο.
Ως απομεινάρια της βαρωνίας διασώζονται σήμερα ερείπια του πύργου της οικογένειας Τρεμουλά στην Χαλανδρίτσα που είναι γνωστός στην ιστοριογραφία σαν Κάστρο της Χαλανδρίτσας. Επίσης στο χωριό Ζησημαίικα διασώζεται σε καλή κατάσταση ο πύργος του φεουδάρχη του τιμαρίου της Άρουλας που ανήκε στην Βαρωνία (το εν λόγο Κάστρο – πύργος).

Ο θρύλος θέλει στην περιοχή να υπήρχαν τρείς πύργοι, οι οποίοι καταστράφηκαν σχεδόν ταυτόχρονα κατά την προσπάθεια ανεύρεσης μεγάλου θυσαυρού. Σημειώσατε ότι ο πατέρας του Γκυ ντε Λα Τρεμουάιγ, Ο Ρομπέρ ντε Λα Τρεμουάιγ (Robert de la Trémoille ή Tremolay), εξελληνισμένο Ρουμπέρτος ή Ουδεβέρτος ντε Τρεμουλάς, ήταν Γάλλος ιππότης και σταυροφόρος από το Τρεμουάιγ της Γαλλίας και είχε λάβει μέρος στην Δ΄ Σταυροφορία στο πλευρό του Σαμπλίτη ή του Βιλλεαρδουίνου, όπως και όλοι οι ιππότες που τους δόθηκαν βαρωνίες και τιμάρια. Κατα άλλους λέγεται ότι οι καταστροφές ήταν αποτέλεσμα κοινωνικών αναταραχών ενώ δεν θα πρέπει να αποκλειστεί και το ενδεχόμενο η στατική τους κατάσταση να επιδεινώθηκε λόγω φυσικών καταστραφών (σεισμοί κλπ).
Πηγή: Βικιπαίδεια, Κωνσταντίνος Τριανταφύλλου, Ιστορικόν Λεξικόν των Πατρών, Τυπογραφείο Χρ. Κούλη, Πάτρα 1995.