Η ασυμμετρία του πολιτικού κινδύνου

Του Κίμωνα Αποστολόπουλου*

Βρισκόμαστε ήδη σε περίοδο έντονων γεωπολιτικών αλλαγών, επαναχαραξης συνόρων και άνισης κατανομής πλούτου. Οι πολιτικές αλλαγές που συντελούνται στην Ευρώπη με την πτώση του Renzi,  στις ΗΠΑ με την εκλογή του Τραμπ και στην Αγγλία με το Brexit φάνηκαν μονόδρομος δεδομένου ότι η φύση απεχθάνεται το κενό και λόγω έλλειψης άλλου αφηγήματος.  Εγείρονται όμως ερωτήματα,  πως θα είναι ο κόσμος προς το τέλος του 2017? Οι αλλαγές που συντελουνται και τις οποίες δεν μπορούμε να τις δούμε στην μεγάλη εικόνα τους θα αλλάξουν τον κόσμο προς το καλύτερο η τα πράγματα θα γίνουν χειρότερα.

«Οι ισχυρες αποπληθωριστικές δυνάμεις  είναι το αόρατο χέρι που κρατά  στην μέγγενη την παγκόσμια οικονομία»

Οι εξαγγελίες του  Trump για την επιστροφή των Αμερικανών κεφαλαίων από  την Κίνα στις Ηνωμένες Πολιτείες αυξάνουν τον κίνδυνο μιας οδυνηρής Γεωπολιτικής αναμέτρησης στην διάρκεια του τρέχοντος έτους.Η αύξηση του κόστους δανεισμού , με την αύξηση των επιτοκίων που ανακοίνωσε η FED  θα δημιουργήσει ανασφάλειες σε όλο τον κόσμο αφου οι κυβερνησεις και οι εταιρειες  έχουν δανειστεί σε $ τεράστια ποσά.

Η πολιτική του Τραμπ περιλαμβάνει μείωση των φόρων και δημόσιες επενδύσεις για να ενισχυθεί η εγχώρια αγορά. Όμως τα οικονομικά της προσφοράς θα διατηρήσουν ισχυρες τις αποπληθωριστικές δυνάμεις. Έτσι οι αποδόσεις των 10ετων Αμερικανών ομολόγων θα ανέβουν και στην συνέχεια θα πέσουν κάτω από το μηδέν .Τα έργα στον τομέα των υποδομων πρέπει να εγκριθούν από το Κογκρέσο. Οι φορολογικές περικοπές θα ευνοήσουν  τους πλούσιους, αλλά αυτά τα μέτρα δεν θα ευνοήσουν την κατανάλωση γιατί έχουν χαμηλό πολλαπλασιαστή. Αυτό το μείγμα οικονομικής πολιτικής θα είναι ως επί το πλείστον αυτοκαταστροφικο σε οικονομικούς όρους.

Στο βαθμό που υπάρχει υπερθέρμανση της Αμερικανικής οικονομίας θα πρέπει να αντιμετωπιστεί από την Fed σε αυτό το ασταθες στάδιο του οικονομικού κύκλου. Η σφιχτή νομισματική πολιτική  θα ωθήσει το δολάριο υψηλότερα.Όταν  οι αγορές αντιληφθούν ότι ο Trump δεν μπλοφάρει – ότι πραγματικά προτίθεται να συνθλίψει την παγκοσμιοποίηση – τότε η ευφορία θα δώσει τη θέση τους στον πανικό. Στο τώρα η Wall Street παραμένει μεθυσμένη σε ευσεβείς πόθους. Όσο μεγαλύτερο χρόνο η αυταπάτη διαρκεί, τόσο ισχυρότερο θα είναι το δολάριο, και  μεγαλύτερο το πρόβλημα σε χώρες στην Ασία και της Λατινική Αμερικής. Η τιμή του δολαρίου να φτάσει στα υψηλότερα επίπεδα το 2017 και να αποσταθεροποιήσει ευάλωτες περιοχές του κόσμου.

Αυτό είναι και το νομισματικό παράδοξο, καθώς ο δείκτης δολαρίου ωθείται από την πολιτική της Fed όλο και σε ποιο υψηλά επίπεδα,  θα δημιουργήσει μηχανικές αλληλοεπιδράσεις. Ταυτόχρονα θα είναι και η Αχίλλειος πτέρνα ενός διεθνούς οικονομικού συστήματος το οποίο ποτέ δεν ήταν τοσο «δολλαριοποιημένο»  όσο τώρα.

Θα το μετατρέψει σε ένα παγκόσμιο σύστημα ολοένα και πιο ευαίσθητο στις μεταβολές στα επιτόκια των ΗΠΑ, όσο ποτέ άλλοτε μετά το τέλος της Bretton Woods.

Το δολάριο στην θέση του βασιλιά των νομισμάτων θα σφίξει και άλλο τη θηλιά στις αναδυόμενες οικονομίες με οφειλέτες προς τις τράπεζες και την αγορά ύψους $ 3.5 τρισεκατομμύρια και με το σύνολο των υποχρεώσεων να είναι στο αμερικανικό νόμισμα. Αυτό θα αναγκάσει με την σειρά τους τις ευρωπαϊκές και κυρίως της Γερμανικές τράπεζες  στην Ευρώπη – οι οποίες έχουν μεγάλη έκθεση στις αναδυόμενες χώρες μέσω των πολύπλοκων συμβάσεων αντιστάθμισης – να περιορίσουν τον υπεράκτιο δανεισμο.

Χώρες του Ειρηνικού Ωκεανού, η Τουρκία, η Ρωσία, η Βραζιλία και η Νότια Αφρική θα οδηγηθούν σε μια πιστωτική κρίση.

Η Κίνα κινείται σε διαφορετικό ρυθμό, αλλά δεν μπορεί να κρυφτεί  από το πρόβλημα που θα της δημιουργήσουν  τα υψηλότερα επιτόκια των ΗΠΑ. Οι εισαγωγές  θα συμπιεστούν λόγω ανόδου του $ και χρονικά θα συμπέσει  με μια μορφή προ κυκλικής περιοριστικής πολιτικής που υιοθέτησε την τελευταία περίοδο στην οποία η κινεζική οικονομία,  έχει ήδη εξαντλήσει την πιστωτική της επέκταση.

Σύμφωνα με ψιθύρους οι οποίοι δεν επιβεβαιώνονται, τον περασμένο Φεβρουάριο σε συνάντηση στην Σαγκάη συμφωνήθηκε να καθυστερήσει η Fed τις αυξήσεις των επιτοκίων προκειμένου να κερδίσουν χρόνο οι Τράπεζες  για να ηρεμήσουν τις αγορές από τον πανικό της πτώσης του  γιουάν. Οι Αγορές πράγματι  σταματήσαν να ανησυχούν για την Κίνα και τα παγκόσμια χρηματιστήρια ανέκαμψαν.Την επόμενη φορά – και η οποία θα έρθει σύντομα -δεν θα υπάρξει καμία τέτοια συμφωνία. Ο Trump θέλει να ανατινάξει την Κίνα στον αέρα, νομίζοντας ότι μπορεί να χειριστεί αυτό το χτύπημα από πίσω. Στην πραγματικότητα όμως δεν μπορεί. Οι δρακόντειοι έλεγχοι από τις Τράπεζες δεν θα είναι αρκετοί για να ανακόψουν  τη φυγή κεφαλαίων. Ούτε τα αποθεματικά των ζημιών που έχουν σχηματιστεί στο παρελθόν θα είναι αρκετά.

Οι προβλέψεις για αδύναμο γούν συνιστούν πυρηνικό κίνδυνο. Αν η συναλλαγματική ισοτιμία του ασιατικού νομίσματος κινηθεί χωρίς παρέμβαση τοτε η καταιγίδα που θα ξεσπάσει  αναπόφευκτα θα ακολουθηθεί από ένα  αποπληθωριστικο τσουνάμι που θα ξεσπάσει μέσα από τον κόσμο. Ελπίζουμε ότι το Σινικό τείχος θα κρατήσει τις επιθέσεις των αγορών .

Η επιβράδυνση της ανάπτυξης της Κίνας θα σκοτώσει με την σειρά της τις τιμές των εμπορευμάτων. Η Σαουδική Αραβία και η Ρωσία θα αντιληφθούν ότι η μείωση της παραγωγής πετρελαίου που συμφωνήθηκε στη Βιέννη δεν θα είναι αρκετη φέτος και μια αναπροσαρμογή στο μέλλον αναμένεται.  Καμία από αυτές τις χώρες δεν θα μπορεί να χειριστεί τις επιπτώσεις αυτού του γεγονότος.

Υπήρξαν οι ηλιόλουστες μέρες του 2016, πριν από την καταιγίδα προηγείται η αναθέρμανσης της οικονομίας. Υπήρχε η ελπίδα η στιγμή αυτή θα μπορούσε να αναβληθεί ,δυστυχώς  είμαστε τώρα στο σημείο μηδέν. Η παγκόσμια ανάκαμψη ήδη αρχίζει να ξεθωριάζει και γίνεται αναιμική,» τρέχει με ρυθμό 2.6 %»  πριν γίνουν γνωστές οι πιστωτικές αναταράξεις της Κίνας.

Στην Ευρώπη σαν καταναλωτές έχουμε ήδη κερδίσει απροσδόκητα πόσα από την πτώση των τιμών του πετρελαίου. Επίσης λόγω της ποσοτικής χαλάρωσης, με εξαίρεση την χώρα μας,  υπήρξε μια περίοδος ανακούφισης από την βίαιη λιτότητα. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα έχει εξαντλήσει την πιστωτική της επέκταση και έχει ήδη παίξει όλα τα διαθέσιμα χαρτιά της. Ο ισολογισμός της ΕΚΤ  σύντομα  θα αποκατασταθεί και ως εκ τούτου, αναμένουμε περιορισμο στην επέκταση της ποσοτικης χαλάρωσης.

Η πολιτική αυτή θα επηρεάσει την γείτονα χώρα. Οι αποδόσεις επιτοκίων των ομολόγων του ιταλικού χρέους θα ανέβουν πολύ ποιο πάνω από το ρυθμό αύξησης του ονομαστικού  ΑΕΠ – το μοιραίο όριο – . Οι αγορές αναμένουν την απώλεια της προστασίας από την ΕΚΤ, αυτό σημαίνει ζημιές περιπου 400 δισ € στο χρέος που διακρατούν οι  τράπεζες, διαβρώνοντας τα  κεφαλαιακά αποθέματα ασφαλείας.Τα  20 δις € του ταμείο της Ρώμης για τις τραπεζικές διασώσεις θα στερέψει μέσα σε λίγους μήνες, και το πολιτικό κόστος μιας δεύτερης διάσωσης θα είναι πολύ υψηλότερο.

Θα γίνει σαφές και πάλι ότι η Ευρωζώνη δεν έχει λυσει τίποτα. Οι θανατηφόρες παθολογικές καταστάσεις παραμένουν, η έλλειψη αλληλεγγύης, – η έλλειψη δημοσιονομικής ένοποιησης , η έλλειψη τραπεζικής ένωσης , οι μονομερείς βίαιες προσαρμογές στις χώρες του νότου όπως στην χώρα μας, η ατιμωρησία της Γερμανίας για τα πλεόνασμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών,  απλώς καλύπτονται από την ποσοτικη χαλάρωση του Draghi .

Οι κυβερνήσεις που θα προκύψουν  από τις επερχόμενες εκλογές στην Ολλανδία, στη Γαλλία, ή την Ιταλία εκτιμάται ότι δεν θα  ενάντια στην παραμονή στο €, όμως οι δυνάμεις αυτές δεν είναι μακριά και οι οποίες θα δημιουργήσουν το κλίμα ώστε η ισοτιμία του  ευρώ να είναι κάτω από το  δολάριο.

Η κοινοβουλευτική ισορροπία  στη Ευρώπη θα μετατοπιστεί, αποδυναμώνοντας σημαντικά την ιδεολογια των ελίτ του Μάαστριχτ .

Η κεντροδεξιά θα σκληρύνει παντού την στάση της για να σταματήσει η διαρροή ψηφοφόρων προ τα κόμματα του λαϊκού μετώπου.

Το Brexit δεν θα κολλήσει στη γραφειοκρατία  των Βρυξελλών,  ο Βρετανικός τρόπος θα είναι μια  απάντηση οργής στην Ευρώπη του Σοιμπλε, και αυτό με την σειρά του θα αλλάξει την αφήγηση. Η βρετανική οικονομία δεν θα έχει καλύτερες επιδόσεις από την ευρωζώνη το 2017, αλλά δεν θα είναι καθόλου χειρότερα. Όσοι μιλούν για «τιμωρία» της Βρετανίας στις πρωτεύουσες της ΕΕ θα ανακαλύψουν την ασυμμετρία του πολιτικού κινδύνου.

Η Βρετανία κινδυνεύει να ηττηθεί από τους Γερμανούς όπως στην μάχη της Δουνκέρκης, οι Βρυξέλλες όμως αν ηττηθούν θα πέσουν στο κενό.

Η επόμενη παγκόσμια ύφεση θα έρθει πριν κεντρικές τράπεζες των G4 έχουν τη δυνατότητα να αναπληρώσουν τα εξαντλημένα νομισματικα πυρομαχικά τους. Ένα New Deal , μια νέα δημοσιονομική βοήθεια όπως το σχέδιο Marshall, είναι αμφίβολο σε μια εποχή που το παγκόσμιο χρέος είναι ήδη 35 % υψηλότερο του ΑΕΠ απο όσο ήταν στην κορυφή της κρίσης το 2008.

Οι αναδυόμενες αγορές δεν μπορούν πλέον να διασωθούν όπως έγινε το 2008 με την συντριβή της Lehman Brother . Το χρέος είναι πλέον υποθηκευμένο  και η ψυχολογια της αγοράς ασχημη.

Τα εθνικά κράτη με πολιτιστική παράδοση και με αφοσίωση στην Δημοκρατία θα τα πάνε καλύτερα.

Αντίθετα οι ουτοπικές κατασκευές όπως είναι η Ε. Ε.  με εύθραυστες δικτατορίες, όπως το Eurogroupe έχουν μικρότερο περιθώριο επιβίωσης.

*Ο Κίμωνας Αποστολόπουλος είναι οικονομολόγος, πρώην Διευθυντής της Τράπεζας Πειραιώς και συνεργάτης του salos.gr