Αφιέρωμα Pride: To Pride και o συντηρητισμός της ελληνικής κοινωνίας

Του Ίκαρου Κρατσα*

Μόλις πριν από λίγες ημέρες  έλαβαν χώρα σε διάφορες πόλεις της ελληνικής επικράτειας οι εκδηλώσεις υπερηφάνειας προς υποστήριξη των δικαιωμάτων των ΛΟΑΤ ατόμων. Όπως ήταν αναμενόμενο προκάλεσαν ποικίλες αντιδράσεις από τις πιο ένθερμα υποστηρικτικές ως τις πιο επικριτικές.
Επιχειρώντας να κάνω μια σύνοψη των αντιρρήσεων που διάβασα και να εξηγήσω γιατί πιστεύω ότι τίποτα από αυτά δεν ισχύει.

Η ομοφυλοφιλία είναι παρέκκλιση από τους φυσικά καθορισμένους ρόλους.

Πραγματικά δεν είμαι ειδικός σε τέτοια ζητήματα και είμαι ο τελευταίος που θα επιχειρούσε ποτέ να πει σε κάποιον τι είναι φυσιολογικό και τι όχι όμως αξίζει να σημειωθεί ότι πέρα από ομοφυλοφιλικές συμπεριφορές  σε διάφορα είδη του ζωικού βασιλείου υπάρχουν κάποια είδη που έχουν τη δυνατότητα να αλλάξουν φύλο όταν η περίσταση το απαιτεί π.χ το ψάρι Κλόουν (στην πραγματικότητα όταν ο Νέμο έχασε τη μαμά του η ο πατέρας του θα είχε μεγαλώσει σε μέγεθος και θα είχε γίνει μαμά του). Η φύση είναι μάλλον πολύ πιο περίεργη από αυτό που έχουμε υπόψη μας ως φυσιολογικό και αυτό που επιβάλλουν ως φυσιολογικό οι θρησκευτικές μας καταβολές. Στην πραγματικότητα πρέπει μάλλον κοινωνικές αναγκαιότητες και κανόνες να επέβαλαν την αντίληψη περί φυσιολογικού που έχει το μεγαλύτερο κομμάτι της κοινωνίας.
Άλλωστε η θεωρία ότι πρόκειται για επιλογή έρχεται σε αντίθεση με το γεγονός ότι υπάρχουν ΛΟΑΤ σε κοινωνίες που δείχνουν μηδενική ανοχή σε αυτούς και που το να «επιλέξει» κάποιος/α κάτι τέτοιο έχει πολύ τεράστιο κόστος και ενέχει σοβαρό κίνδυνο για τη σωματική του ακεραιότητα ή/και για τη ζωή του/της.
Ακόμα και αν πιστεύετε ότι ο τρόπος ζωής των ΛΟΑΤ δεν είναι «φυσικός» και ότι αυτό προέκυψε από κοινωνικές συμπεριφορές και μίμηση ή ότι είναι θέμα επιλογής (κάτι που σε καμία περίπτωση δεν δέχονται οι ίδιοι) ο μέσος άνθρωπος κάνει καθημερινά εκατοντάδες πράγματα που δεν κάνει κανένα άλλο έμβιο ον συμπεριλαμβανομένων και πραγμάτων  τα οποία είναι αποδεδειγμένα επιβλαβή για τον ίδιο και για το περιβάλλον.

Περί αισθητικής ο λόγος

Η αντίρρηση που ακούγεται συχνά σε αυτού του τύπου τις εκδηλώσεις αφορά αυτό που γίνεται αντιληπτό από κάποιους ανθρώπους ως προκλητικότητα των συμμετεχόντων. Συχνά ακούμε (και ίσως έχουμε και εμείς χρησιμοποιήσει κάποια στιγμή και οι ίδιοι) τη φράση «δεν με νοιάζει τι κάνουν αρκεί να μην προκαλούν». Νομίζω ότι το τι γίνεται αντιληπτό ως πρόκληση ή θεωρείται ακαλαίσθητο ή γκροτέσκο από κάποιον  έχει να κάνει πρωτίστως με τον ίδιο και λιγότερο με το ίδιο το ερέθισμα. Οι άνθρωποι που συμμετέχουν σε αυτές τις εκδηλώσεις εκφράζουν πρωτίστως την διάθεσή τους να δηλώσουν την συγκεκριμένη τους σεξουαλική  προτίμηση ή/και φυλετική ταυτότητα ή αίσθηση του ανήκειν χωρίς να ντρέπονται και χωρίς να ζητάνε την έγκριση κανενός για αυτό. Το τι ανταποκρίνεται στα προσωπικά μας αισθητικά κριτήρια δεν έχει την παραμικρή σχέση με το αν υποστηρίζουμε το δικαίωμά τους να μην ντρέπονται για αυτό που είναι (για κάποιους από επιλογή ενώ για τους ίδιους από τη φύση τους… για εμένα δεν έχει καμία απολύτως σημασία). Άλλωστε υπάρχουν πολλές περιστάσεις και γιορτές (π.χ καρναβάλι) στις οποίες επικρατεί αντίστοιχη υπερβολή στην εμφάνιση και στη συμπεριφορά και αυτό δεν φαίνεται ενοχλεί κανέναν. Κανένας δεν μου ζήτησε ποτέ την άδεια για το αν θα αφήσει μούσι ή αν θα φορέσει λουλουδάτο πουκάμισο ή αν θα βάλει κελεμπία δεν βλέπω τον λόγο γιατί αυτός που θέλει να βάλει φουστάνι εμπίπτει σε κάποια διαφορετική κατηγορία.

Οι ίδιοι ας κάνουν ότι θέλουν αλλά πρέπει να υιοθετήσουν και παιδιά; Αυτά δεν έχουν δικαιώματα;

Έχοντας πει όλα τα παραπάνω νομίζω ότι εύκολα καταλήγει κανείς στο συμπέρασμα ότι δεν τίθεται ζήτημα να γίνει κάποιος ομοφυλόφιλος ή να υιοθετήσει διαφορετική έμφυλη ταυτότητα επειδή μεγάλωσε σε ΛΟΑΤ οικογένεια. Ο κάθε ένας είναι αυτό που είναι και μάλλον αυτό που θα γινόταν έτσι κι αλλιώς. Άλλωστε δεν υπάρχει κάτι που να μας λέει ότι κάποιο παιδί που μεγαλώνει σε μια ΛΟΑΤ οικογένεια είναι πιο πιθανό να υπάρξει θύμα κακοποίησης από ένα οποιοδήποτε άλλο παιδί που μεγαλώνει σε μια οικογένεια ετεροφυλόφιλων ή σε κάποιο ίδρυμα.
Το αν αυτά τα παιδιά θα υποστούν κάποιου είδους bullying ή ρατσισμό στο σχολείο ή αν θα απομονωθούν με κάποιο τρόπο σίγουρα είναι ένα θέμα αλλά η λύση για αυτό δεν είναι να πάρουμε ένα σφυρί και να επιβάλλουμε έναν ασφυκτικό κομφορμισμό «let us hammer him today». Η λύση σε όλο αυτό είναι να μάθουμε στα παιδιά μας να δέχονται τη διαφορετικότητα ως αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής και της κοινωνικής συνύπαρξης και αυτό προϋποθέτει να το κατανοήσουμε πρώτα απ’ όλα οι ίδιοι. Οι λόγοι για να υποστεί κάποιος bullying μπορεί να είναι πάρα πολλοί όπως το να είναι από φτωχή οικογένεια ή να είναι από μονογονεϊκή οικογένεια ή να είναι παιδί χωρισμένων γονιών ή να είναι πιο μελαχρινό σε ένα σχολείο με ξανθά παιδάκια ή να είναι πιο κοντό η ή πιο ψηλό ή να φοράει σιδεράκια (έχω μια ξαδέρφη που τα παιδάκια την φώναζαν UFO – basketball επειδή ήταν ψηλή, έπαιζε μπάσκετ και φόραγε σιδεράκια)… το αν η αφορμή του Bullying είναι κάτι στο οποίο έχει κάποιος επιλογή ή όχι μάλλον δεν μας ενδιαφέρει.

Έχει κάποιο νόημα το Pride; Είναι το να είναι κανείς μέλος της ΛΟΑΤ κοινότητας αιτία για να είναι περήφανος/η; 

Πολλές φορές να αναρωτήθηκα στο παρελθόν γιατί πρέπει κανείς να νιώθει περήφανος για κάτι στο οποίο ούτως ή άλλως δεν είχε καμία επιλογή ή δεν έκανε κάτι για να γίνει, που δεν αποτελεί κάποιο επίτευγμα του/της αλλά απλά ένα χαρακτηριστικό με το οποίο γεννήθηκε ή μια επιλογή του (αναφέρομαι στον τρόπο ζωής).
Είναι μια άποψη ανάλογη με αυτή που εξέφρασε ο ηθοποιός Χρήστος Σιμαρδάνης.
«Την ημέρα του Gay Pride μου ζήτησαν από ραδιοφωνικό σταθμό να μιλήσω και τους είπα ότι δεν συμφωνώ. Δεν είμαι περήφανος που είμαι ομοφυλόφιλος. Κανείς δεν μπορεί να είναι περήφανος για το τι κάνει στο κρεβάτι του. Είναι σαν να λες «είμαι περήφανος που έχω αυτιά» . Δεν μπορείς να είσαι περήφανος επειδή είσαι θηλαστικό ή επειδή έχεις δύο αυτιά. Περήφανος μπορείς να είσαι για χίλια δυο άλλα πράγματα. Θα μου άρεσε να νιώθω περήφανος για τον εαυτό μου για κάποια ανθρώπινα χαρακτηριστικά μου. Δεν νιώθω περήφανος που είμαι Gay ούτε εσύ να νιώθεις περήφανος που είσαι straight. Να είσαι περήφανος επειδή είσαι τίμιος, καλός άνθρωπος ή καλός πατέρας»
Αντίστοιχους προβληματισμούς περί περηφάνιας μπορεί να έχει κανείς για κάθε είδους παγκόσμια ημέρα, γιορτή ή άλλη εκδήλωση κάποιας μικρής ή μεγάλης ομάδας ανθρώπων στην οποία ακούσια ή εκούσια ανήκει (π.χ γιορτή της γυναίκας, εθνικές εορτές , θρησκευτικές κοινότητες, Black Lives Matter  κλπ) κάθε θετική διάκριση ή εκδήλωση που προσπαθεί να φέρει μεγαλύτερη δικαιοσύνη για οποιαδήποτε κοινωνική υποομάδα παραμένει μια διάκριση που ουσιαστικά την διαφοροποιεί από το σύνολο στο οποίο επιθυμεί να ενταχθεί ισότιμα.
Νομίζω ότι οι ομολογουμένως πολλές παρανοήσεις και αντιρήσεις σχετικά με την ομοφυλοφιλία και τις έμφυλες ταυτότητες και είναι ο σημαντικότερο αν όχι ο μοναδικός λόγος συνέχισης των Pride. Οι διακρίσεις εις βάρος οποιασδήποτε κοινωνικής ομάδας είναι ίσως ο μοναδικός λόγος να δηλώσει αυτή η ομάδα παρούσα και περήφανη για οποιδήποτε έμφυτο χαρακτηριστικό της. Τα Pride ίσως χάσουν κάθε λόγο ύπαρξης όταν όλες αυτές οι έννοιες δεν απαιτούν κάποια αποσαφήνιση αλλά είναι μέρος της καθημερινότητας, όταν όλα αυτά τα ανθρώπινα χαρακτηριστικά θα μας είναι μάλλον αδιάφορα… μέχρι να γίνει αυτό η συμμετοχή μας είναι απαραίτητη, ανεξάρτητα από το τι είμαστε οι ίδιοι.

*Ο Ίκαρος Κράτσας είναι υπάλληλος ιδιωτικού τομέα, μέλος του Ποταμού.