Αναμένοντας το Λυκόφως των Θεών

Του Κίμωνα Αποστολόπουλου*

«Το τελευταίο μέρος της τετραλογίας της όπερας του Ρίχαρντ Βάγκνερ που στη Σκανδιναβική μυθολογία  συμβολίζει την μάχη του τέλους του κόσμου.»

Στην χαοτική περίοδο που διανύουμε ένα από τα ερωτήματα που πλανώνται είναι πως θα μοιάζει η Ευρώπη στο τέλος του έτους . Για να απαντηθεί το ερώτημα αυτό πρέπει να περιγράψουμε την εικόνα των μεγάλων δυνάμεων που την ζωγραφίζουν. Ο χρόνος όμως είναι ένα αυθαίρετο χρονικό διάστημα που ακολουθεί το Γρηγοριανο. ημερολόγιο ενώ η αναδυόμενη κρίση στην Ευρώπη που ξέσπασε το έτος 2008 βρίσκεται σε εξέλιξη  για πάνω από μια δεκαετία. Το έτος 2017 μπορεί να μην είναι  μοιραίο αλλά θα είναι καθοριστικό  στην αργή κίνηση διαλυσης της Ε.Ε.

Οι  προβλέψεις  του 2016 για μια τραπεζική κρίση στην Ιταλία επιβεβαιώθηκαν . Η κρίση όμως άρχισε να αναδύεται σοβαρά από τα μέσα του έτους  και αν και οι εξελίξεις δεν έχουν επιταχυνθεί τόσο γρήγορα , η κρίση παραμένει και δεν έχει φύγει.

Η κρίση αυτή διαδραματιζει σημαντικό ρόλο στην αποσταθεροποίηση του Ιταλικού πολιτικού Συστήματος . Το βασικό πρόβλημα  του τραπεζικού τομέα είναι το υψηλό ποσοστό των μη εξυπηρετούμενων δανείων . Επίσης οι προοπτικές για την ουσιαστική οικονομική της ανάπτυξη βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα είναι δυσμενείς. Η Ιταλία χρειάζεται εκατοντάδες δις ευρώ για να διασώσει το σύνολο του τραπεζικού της τομέα και οι ισολογισμοί των ιταλικών τραπεζών βρίσκονται στο κενο. Εάν η Ε ΚΤ διασώσει τις Ιταλίκες τράπεζες αυτό θα σήμαινει ότι όλη η Ευρώπη  , ακόμα και η πτωχη Ελλάδα. θα πρέπει να πληρώσει για αυτή την Τραπεζική διάσωση.

Η χώρα μας, η οποία αναγκάστηκε να επανακεφαλαιοποιηση με 60 δις τις Ελληνικές Τράπεζες αυξάνοντας το Δημόσιο χρέος για αυτό και για την εξυπηρέτηση του οποίου επιβάλλονται βίαια προγράμματα  λιτότητας  θα αδικηθεί παρά πολύ για αυτήν  την άνιση μεταχείριση.

Η Γερμανική κοινή γνώμη θα είχε αντίρρηση σε έναν τέτοιο επιλεκτικό χειρισμό και η θέση  της καγκελάριου Άνγκελα Μέρκελ θα αποδυναμωθεί σοβαρά, ακόμα κι αν επικρατήσει στις επερχόμενες εκλογές .Η Ευρώπη δεν είναι μια ενιαία χώρα τα κράτη μέλη είναι ανεξάρτητες χώρες με ανεξάρτητα συμφέροντα.

Η τραπεζική κρίση στην Ιταλία θα συνδεθει με την κρίση εξαγωγών της Γερμανίας. Οι εξαγωγες αντιπροσωπεύουν το 46,8%.  του ΑΕΠ. Λόγω των οικονομικών προβλημάτων της Κίνας από την άνοδο των επιτοκίων και του δολαρίου σε συνδυασμό με τα δεινά της οικονομίας της , σίγουρα δεν θα υπάρξει προοπτική για αύξηση της ζήτησης των Γερμανικών προϊόντων . Η Ρωσία  από την άλλη πλευρά λόγω πτώσεως της τιμής του αργού πετρελαίου έχει οικονομικα προβληματα . Οι Γερμανίκες εξαγωγές έχουν αντισταθμισει μέχρι σήμερα τις απώλειες, με την  αύξηση των εξαγωγών προς το Ηνωμένο Βασίλειο και τις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά αυτή η κατάσταση δεν θα διαρκέσει  για πολύ στην εποχή του BREXIT  και του Τραμπ

Τα προβλήματα με τις Γερμανικες εξαγωγές  θα αντηχήσουν σε όλη την ήπειρο. Η αρχιτεκτονική της Ε.Ε. είναι δομημένη γύρω από ένα τεράστιο εξαγωγέα, και αυτός είναι η Γερμανία και έτσι δημιουργείται  ένα ιδιαίτερο είδος πολιτικής σχέσης μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών που είναι οι κυρίες αγορές για απορρόφηση των Γερμανικων αγαθών και εκείνων των Ευρωπαϊκών χωρών που βρίσκονται στη Γερμανική αλυσίδα προώθησης και εφοδιασμού των Γερμανικών προϊόντων. Η εξάρτηση αυτή  κα η  οικονομικη αρχιτεκτονική  δούλεψαν στο πρόσφατο παρελθόν προς όφελος της Γερμανίας όχι όμως σήμερα.

Η Γερμανία είναι αντιμέτωπη με δύο προκλήσεις.

Η πρώτη είναι πώς μπορεί να αυξηθεί η ζήτηση για τα εν λόγω προϊόντα, όταν δεν έχει τον απόλυτο έλεγχο των άλλων χωρών .

Η δεύτερη είναι αποτέλεσμα της  συνεχιζομενης από το 2008 οικονομικής κρίσης, με πολλές από τις ευρωπαϊκές οικονομίες να βρίσκονται σε εξαιρετική άσκημη οικονομική κατάσταση  με την χώρα μας και την Ιταλία, την τρίτη σε οικονομική δύναμη στην Ευρώπη , τα ποιο κτυπητα παραδειγματα.

Η επιδείνωση τωνκοινωνικοοικονομικων προβληματων  θα οδηγήσουν αναπόφευκτα στην αύξηση του εθνικισμού.  Πέρα από το brexit  αυτή η δυναμική θα αυτοτροφοδοτηθει μέσα στο 2017 και θα επηρεάσει τις εκλογές στη Γαλλία και τη Γερμανία.

Όμως ακόμα και αν οι υποψήφιοι της ελίτ του Μαστριχτ και  οι διεθνιστες κερδίσουν , η  ατζέντα των συζήτησων έχει ήδη μετατοπιστεί από τις διεθνιστικες θέσες σε εθνικιστικα ζήτηματα με την ενισχυση του έθνους -κρατους. Κατά ειρωνικό τρόπο αυτό συμβαίνει  ακόμα και για εκείνους που ιστορικά έχουν  δεσμευτεί για την ΕΕ, η Μέρκελ είναι το πιο τρανταχτό παράδειγμα.

Επίσης το θέμα της ασφάλειας   θα είναι ένα καίριο ζήτημα  , με τα συμφέροντα των κρατών μελών  ήδη να αποκλίνουν ως προς το μέγεθος των προβλημάτων . Οι Βρυξέλλες δεν είναι ακόμη σε θέση να παρουσιάσουν ένα συνεκτικο και καθολικά αποδεκτο σχέδιο για την αντιμετώπιση της προσφυγικης κρίσης. Επίσης υπάρχει και ξανά το ζήτημα της Ανατολικής Ευρώπης, η οποία αντιμετωπίζει μια όλο και ποιο διεκδηκιτικη  Ρωσία, η οποία βάζει σε πρώτη  προτεραιότητα την ασφάλειά της. Αντίθετα η Δυτική Ευρώπη ανησυχεί λιγότερο με τη Ρωσία  και περισσότερο με την ισλαμική τρομοκρατία.  Τα ζητήματα της ασφάλειας και η αβεβαιότητα της πολιτικής του Τραμπ σχετικά με το ΝΑΤΟ επί του παρόντος δεν είναι τόσο σοβαρά όσο τα οικονομικά και πολιτικά ζητήματα που απασχολούν σήμερα την Ευρώπη, αλλά σαν αργαλιό στο παρασκήνιο πλέκουν και τροφοδοτούν την ένταση στην ΕΕ που δεν αφήνει να ενωθούν τα Ευρωπαϊκά κράτη  σε κοινή πορεία.

Αν κοιτάξουμε τι γίνεται στο εσωτερικό της Ευρώπης  θα διαπιστώσουμε πολιτικές κινήσεις προς τη διάλυση της δηλαδή αποφάσεις που σταδιακα αγνοουν τις ντιρεκτιβες της ΕΕ . Η Γαλλία και η Ιταλία σπάζουν τους κανονισμούς για τα ελλείμματα   και οι χώρες της Ανατολικής Ευρώπης στο θέμα των προσφύγων  χωρίς  τιμωρίες.

Όλα αυτά είναι μικρά κομμάτια ενός  μεγαλύτερου προβλήματος, το οποίο λόγω της πολυπλοκότητας του, δεν μπορεί να ανιχνευθει ,όμως σιγά – σιγά  λόγω του μεγάλου όγκου του , βαίνει προς την παρουσιαση  ενώπιον μας.

*Ο Κίμωνας Αποστολόπουλος είναι οικονομολόγος, πρώην Διευθυντής της Τράπεζας Πειραιώς και συνεργάτης του salos.gr